Vogels kijken met informatiepanelen

Het informatiepaneel als verschijnsel boeit mij mateloos. Het staat plomp en vreemd langs een pad te wachten tot het gelezen wordt. Er is een frame of paal, die een beetje opgetut is, en daarin hangt steevast een bord. Een plastic bord. Want printen op plastic is weerbestendig, goedkoop en makkelijk voor ontwerpbureaus. Een opgeplakte pagina. En dan wordt de brave leerling in ons wakker geschud, want we moeten de schoolse teksten die er op staan aandachtig lezen. En eigenlijk ook goed onthouden, anders mogen we niet verder lopen. Bij een mooi stuk landschap of naast een monument is een rechthoekige lap plastic met plaatjes en tekst er op zo merkwaardig, dat ik vaak een beetje in de lach schiet. De goede borden niet te na gesproken, zeg ik er bij (lafjes).

Maar ter zake. Vogels kijken. Dat is een mooi toegankelijke manier van natuurbeleving. Je ziet ze overal, je ziet ze goed, ze doen van alles. Je kunt tijden achtereen naar vogels kijken. Vreemd hoezeer het vogels kijken door amateurs lijkt op postzegels verzamelen of vliegtuigspotten: we hebben een lijst, en die vinken we af. Ook vogelgidsen zijn daarop gericht: oogstreepjes, verlengde middelste staartveren, oogringen. Determinatie. Okee. 

Wanneer het op determinatie gerichte vogelplaatje en het informatiebord bij elkaar komen, daar breekt de gekte pas goed los. Zo'n vogelkijk-informatiepaneel bevat een aantal soorten, en vaak een tekening van het landschap en de plek waar de vogels zitten. Wat?! Ja, het is waar: het informatiebord beeld exact af wat er onder ideale omstandigheden te zien zou zijn. Een ingebouwde aanstaande teleurstelling. De vogels zijn er niet, zijn op afstand of zijn niet in hun prachtkleed. De bezoeker zegt iets als "dit hadden we hier kunnen zien, bijzonder he?". De beheerder van het gebied legitimeert met het bijzondere vogeltje de aanschaf van het terrein, de plaatsing van de vogelkijkhut en de hoogte van het lidmaatschapsgeld. 

Iets zegt me dat dit niet over vogels kijken gaat. Het bord maakt de echte vogels overbodig, het bord overstemt de echte vogels. Het determinatie-aspect reduceert het kijken tot scoren, en de soorten tot argument in een natuurbeschermingsdebat. 

Hoe dan wel?

Punt 1: het informatiepaneel als determinatiemiddel is lachwekkend. Een buizerd, zilverreiger of grutto, daarvan heb je helemaal geen exact plaatje nodig. Rode poten en rode snavel, lichtgewicht vogeltje? Tureluur! Een gewone bezoeker is dan al geholpen, een vogelliefhebber kent zijn gidsjes uit zijn hoofd. (vermoeden: het romantische natuurbeeld van de natuurliefhebber verdraagt alleen prachtige gedetailleerde vogels, het is conventie)

Punt 2: determinatie is in een seconde gebeurt. Maar vogels kijken zou geweldig lang plezier kunnen geven. Taak 1 van het vogelkijk-informatiepaneel zou moeten zijn om de bezoeker hints te geven wat er te genieten valt, hem te prikkelen met kleine aanwijzingen. Doel: de bezoeker moet zo snel mogelijk klaar zijn met het paneel, want het kijken naar echte vogels, daar draait het om. Dit geldt ook voor digitale toepassingen: die moeten zo snel mogelijk naar aandacht voor de echte vogels leiden.

Punt 3: veel bezoekers zijn herhaalbezoekers, zo blijkt uit (ons) onderzoek. Een informatiepaneel gaat maar één keer mee. Veel beter zou het zijn om vragen te stellen, kijken uit te lokken, met informatie die per seizoen of per omstandigheid wisselt, zodat je ook de zesde keer het bord nog eens checkt.

Want één ding staat als een paal boven water: vogels zijn schitterend, eindeloos boeiend en echt zichtbare natuur in actie. Dat verdient publiek. Of nee, publiek verdient geattendeerd te worden op vogels en alles wat ze doen.